رخشنده اعتصامی مشهور به پروین اعتصامی از شاعران بسیار نامی معاصر در روز‎ 25 ‎اسفند سال 1285 ‏شمسی در تبریز تولد یافت و از ابتدا زیر نظر پدر‎ ‎دانشمند خود -که با انتشار کتاب (تربیت نسوان) اعتقاد و ‏آگاهی خود را به‎ ‎لزوم تربیت دختران نشان داده بود- رشد کرد‏‎. ‎ در کودکی با پدر به تهران آمد. ادبیات فارسی و‎ ‎ادبیات عرب‎ ‎را نزد وی قرار گرفت و از محضر ارباب ‏فضل و دانش که در خانه پدرش گرد می‎ ‎آمدند بهره ها یافت و همواره آنان را از قریحه سرشار و استعداد ‏خارق‎ ‎العاده خویش دچار حیرت می ساخت. در هشت سالگی به شعر گفتن پرداخت و‎ ‎مخصوصاً با به نظم ‏کشیدن قطعات زیبا و لطیف که پدرش از کتب خارجی (فرنگی‎- ‎ترکی و عربی) ترجمه می کرد طبع آزمائی ‏می نمود و به پرورش ذوق می پرداخت‎. ‎ در تیر ماه سال 1303 شمسی برابر با ماه 1924 میلادی دوره مدرسه‏‎ ‎دخترانه آمریکایی را که به سرپرستی ‏خانم میس شولر در ایران اداره می شد با‎ ‎موفقیت به پایان برد و در جشن فراغت از تحصیل خطابه ای با ‏عنوان" زن و‎ ‎تاریخ" ایراد کرد‎. ‎ او در این خطابه از ظلم مرد به شریک زندگی خویش که سهیم غم و شادی اوست سخن می گفت‎ . خانم میس شولر، رئیس مدرسه امریکایی دختران خاطرات خود را از تحصیل و تدریس پروین در آن مدرسه ‏چنین بیان می کند‎: ‎ ‎"‎پروین، اگر چه در همان اوان تحصیل در مدرسه آمریکایی نیز معلومات‎ ‎فراوان داشت، اما تواضع ذاتیش به ‏حدی بود که به فرا گرفتن مطلب و موضوع‎ ‎تازه ای که در دسترس خود می یافت شوق وافر اظهار می ‏نمود‎." پروين اعتصامي» از شاعراني است که با وجود زندگي بسيار‎ ‎کوتاه و آرام خود، اشعاري سروده است که بازتاب دو گونه ديدگاه را ‏ميتوان‎ ‎در آنها آشکارا ديد. ديدگاه اول، همان ديدگاه زنانه است که کاملا طبيعي‎ ‎جلوه ميکند اما ديدگاه دوم ديدگاه مردانه و ‏بخصوصپروین در قصایدش پیرو سبک متقدمین به ویژه‎ ‎ناصرخسرو‎ ‎است‎ ‎و اشعارش بیشتر شامل مضامین ‏اخلاقی و عرفانی می باشد. پروین موضوعات حکمتی‎ ‎و اخلاقی را با چنان زبان ساده و شیوایی بیان می دارد ‏که خواننده را از هر‎ ‎طبقه تحت تاثیر قرار می دهد. او در قدرت کلام و چیره دستی بر صنایع و آداب‎ ‎سخنوری همپایه ی گویندگان نامدار قرار داشته و در این میان به‎ ‎مناظره‎ ‎توجه خاص دارد و این شیوه ی را ‏که شیوه ی شاعران شمال و غرب ایران بود احیاء می نماید. پروین تحت تاثیر‎ ‎سعدی‎ ‎و‎ ‎حافظ‎ ‎بوده و اشعارش ‏ترکیبی است از دو‎ ‎سبک خراسانی‎ ‎و‎ ‎سبک عراقی‎ . شعر پروین شیوا، ساده و دلنشین است. مضمونهای متنوع پروین مانندباغ‎ ‎پرگیاهی است که به راستی روح را ‏نوازش می دهد. اخلاق و همه تعابیر و‎ ‎مفاهیم زیبا و عادلانه آن چون ستاره ای تابناک بر دیوان پروین می ‏درخشد‎. قریحه سرشار و استعداد خارق العاده پروین در شعر همواره موجب حیرت‎ ‎فضلا و دانشمندانی بود که با پدرش ‏معاشرت داشتند، به همین جهت برخی بر این‎ ‎گمان بودند که آن اشعار از او نیست‎. پروین اعتصامی بزرگترین شاعر زن ایرانی است که در تاریخ ادبیات‎ ‎پارسی ظهور نموده است. اشعار وی پیش ‏از آنکه بصورت دیوان منتشر شود در‎ ‎مجلد دوم مجله بهار که به قلم پدرش مرحوم یوسف اعتصام الملک انتشار ‏می‎ ‎یافت چاپ می شد (1302 ـ 1300 خورشیدی‏‎). عمر پروین بسیار کوتاه بود، کمتر زنی از میان‎ ‎سخنگویان ، اقبالی همچون پروین داشت که در دورانی این چنین ‏کوتاه شهرتی‎ ‎فراگیر داشته باشد. پنجاه سال و اندی است که از درگذشت این شاعره بنام می‎ ‎گذرد و همگان اشعار ‏پروین را می خوانند و وی را ستایش می کنند و بسیاری از‎ ‎ابیات آن بصورت ضرب المثل به زبان خاص و عام ‏جاری گشته است‎. استاد بهار در مورد اشعار وی می گویند :" پروین در قصاید خود پس از‎ ‎بیانات حکیمانه و عارفانه روح انسان را ‏به سوی سعی و عمل امید، حیات،‎ ‎اغتنام وقت، کسب کمال، همت، اقدام نیکبختی و فضیلت سوق می دهد‎. " ‎ خانم سرور مهکامه محصص از دوستان نزدیک پروین که گویا بیش از دوازده‎ ‎سال با هم مراوده و مکاتبه داشتند ‏او را پاک طینت، پاک عقیده، پاک دامن،‎ ‎خوشخو، خوشرفتار، در مقام دوستی متواضع و در طریق حقیقت و ‏محبت پایدار‎ ‎توصیف می کند‎. ‎ پروین در نوزده تیر ماه 1313 با پسر عموی خود ازدواج کرد و چهار ماه پس از عقد ازدواج به کرمانشاه به ‏خانه شوهر رفت‎. شوهر پروین از افسران شهربانی و هنگام وصلت با او رئیس شهربانی در‎ ‎کرمانشاه بود. اخلاق نظامی او با روح ‏لطیف و آزاده پروین مغایرت داشت. او‎ ‎که در خانه ای سرشار از مظاهر معنوی و ادبی و به دور از هر گونه ‏آلودگی‎ ‎پرورش یافته بود پس از ازدواج ناگهان به خانه ای وارد شد که یک دم از بساط‎ ‎عیش و نوش خالی نبود و ‏طبیعی است همراهی این دو طبع مخالف نمی توانست دوام‎ ‎یابد و سرانجام این ازدواج ناهمگون به جدایی کشید و ‏پروین پس از دو ماه و‎ ‎نیم اقامت در خانه شوهر با گذشتن از کابین طلاق گرفت‏‎. ‎ با این همه او تلخی شکست را با خونسردی و متانت شگفت آوری تحمل کرد و تا پایان عمر از آن سخنی بر زبان ‏نیاورد و شکایتی ننمود‎. در سال 1314 چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، شاعره توانای ایران، به همت پدر ادیب و گرانمایه اش انتشار ‏یافت‎. ، پروین مدتی در کتابخانه‎ ‎دانشسرای عالی تهران‎ ‎سمت‎ ‎کتابداری‎ ‎داشت و به کار سرودن اشعار خود نیز ادامه می ‏داد. تا اینکه دست اجل او را‎ ‎در 34 سالگی از جامعه ادبی گرفت. بهرحال در شب 16 فروردین سال 1320‏ خورشیدی به بیماری حصبه در تهران زندگی را بدرود گفت و پیکر او را به قم‎ ‎بردند و در جوار قبر پدر ‏دانشمندش در مقبره خانوادگی بخاک سپردند‎. ‎

چاپ اول دیوان که آراسته به مقدمه شاعر و استاد سخن شناس‎ ‎ملک الشعرای بهار‎ ‎و حاوی نتیجه بررسی و تحقیق ‏او در تعیین ارزش ادبی و ویژگیهای سخن پروین‎ ‎بود شامل بیش از یکصد و پنجاه قصیده و مثنوی در زمان شاعر ‏و با قطعه ای در‎ ‎مقدمه از خود او تنظیم شده بود. پروین با اعتقاد راسخ به تأثیر پدر‎ ‎بزرگوارش در پرورش ‏طبعش، دیوان خود را به او تقدیم می کند‎ . دیوان اشعار پروین اعتصامی که شامل 6500 بیت از قصیده و مثنوی و قطعه است تاکنون چندین بار به چاپ ر ‏سیده است‎. ‎‏ ‏

ش) از پدر و مادری تفرشی در تهران متولد شدند. چهار سال از دوران کودکی رادر ‏تهران سپری نموده بودند که به همراه خانواده (پدر، مادر، برادر) عازم شامات شدند. ‏در 7 سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت، با تنگدستی و مرارت‏های دور از وطن، ‏درمدرسه کشیش‏های فرانسوی آغاز کردند و همزمان، توسط مادر فداکار، متدین و ‏فاضله خود (خانم گوهرشاد حسابی) تحت آموزش تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی ‏قرار گرفتند. استاد، قرآن کریم را حفظ و به آن اعتقادی ژرف داشتند. دیوان حافظ را نیز ‏از بر داشتته و به بوستان و گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی، ‏منشآت قائم مقام اشراف داشتند. ‏ كودكي و آموزش‎ ‎ دكتر محمود حسابي(1371–1281) فيزيكدان ايراني، در تهران زاده شد. پدر و مادرش ‏از‎ ‎مردم تفرش بودند. خانواده‌ي او به كارهاي دولتي و سياسي اشتغال داشتند و آثار ‏خدمات‎ ‎آباداني مانند قنات و مسجد از جد ايشان در تهران موجود است‎. ‎ ‎ ‎محمود چهار ساله بود كه پدربزرگش سفير ايران در عراق شد و همراه خانواده‌اش به‎ ‎بغداد رفت. پس از دو سال توقف در آن شهر با خانواده به دمشق رفتند و سال بعد به‎ ‎بيروت منتقل شدند. تحصيلات ابتدايي را در هفت سالگي در مدرسه‌ي فرانسوي ‏بيروت آغاز‎ ‎كرد و در آن جا با زبان فرانسه آشنا شد. تحصيلات متوسطه را در كالج ‏امريكايي بيروت‎ ‎گذراند و در سال 1299 شمسي ليسانس ادبيات و علوم خود را از ‏دانشگاه آمريكايي بيروت‎ ‎گرفت. در 19 سالگي درجه‌ي مهندسي راه و ساختمان را از ‏دانشكده‌ي مهندسي بيروت‎ ‎دريافت كرد و بخشي از برنامه‌ي آموزش پزشكي ‏دانشگاه بيروت را نيز گذراند‎ . ‎ ‎ ‎در 1303 پس از دريافت دانشنامه‌هاي ستاره‌شناسي و نجوم و زيست‌شناسي از‎ ‎دانشگاه آمريكايي بيروت راهي فرانسه شد. در سال 1304 درجه‌ي مهندسي برق را ‏از‎ ‎دانشكده‌ي برق(اكول سوپريور دو الكتريسيته) و در 1305 مدرك تحصيلات معدن ‏مدرسه‌ي‎ ‎عالي معدن پاريس را دريافت كرد. تحصيلات رسمي دكتر حسابي در سال ‏‏1306 با دريافت‎ ‎درجه‌ي دكتراي فيزيك از دانشگاه سوربن فرانسه پايان يافت‎. ‎ بازگشت به ايران‎ ‎ همزمان با تحصيل در رشته معدن, در راه آهن برقي فرانسه مشغول به‎ ‎كار گرديدند و ‏پس از پايان تحصيل در اين رشته كار خود را در معادن آهن شمال فرانسه‎ ‎و معادن ‏زغال سنگ ايالت "سار" آغاز كردند. سپس به دليل وجود روحيه علمي, به تحصيل و‎ ‎تحقيق, در دانشگاه سوربن, در رشته فيزيك پرداختند و در سال 1927 (م) در سن ‏بيست و‎ ‎پنج سالگي دانشنامه دكتراي فيزيك خود را , با ارائه رساله اي تحت عنوان ‏‏"حساسيت‎ ‎سلول هاي فتوالكتريك", با درجه عالي دريافت كردند. استاد با شعر و ‏موسيقي سنتي‎ ‎ايران و موسيقي كلاسيك غرب به خوبي آشنايي داشتند وايشان در ‏چند رشته ورزشي موفقيت‎ ‎هايي كسب نمودند كه از آن ميان مي توان به ديپلم ‏نجات غريق در رشته شنا اشاره‎ ‎نمود‎.‎‏ پروفسور حسابي به دليل عشق به ميهن و با ‏وجود امكان ادامه تحقيقات‎ ‎در خارج از كشور به ايران بازگشت و با ايمان و تعهد, به ‏خدمتي خستگي ناپذير پرداخت‎ ‎تا جوانان ايراني را با علوم نوين آشنا سازد‎.‎ ‎ ‎دكتر حسابي در سال 1306 به ايران بازگشت و در وزارت فوايد عامه( وزارت راه و‎ ‎ترابري) به عنوان مهندس راه‌سازي به استخدام دولت درآمد. يك سال بعد مدرسه‌ي ‏مهندسي‎ ‎وزارت به كوشش او بنيان‌گذاري شد و بخشي از تدوين نظام‌نامه آن را خود ‏به عهده‎ ‎گرفت. در همين سال نقشه‌ي ساختماني راه ساحلي سراسري ميان ‏بندرهاي خليج فارس، از‎ ‎بوشهر تا بندر لنگه را تهيه كرد‎. ‎ ‎ ‎در سال 1307 به سبب افزايش مدرسه‌هاي متوسطه و احتياج به معلم براي تدريس ‏در‎ ‎آن‌ها، دارالمعلمين عالي را بنيان‌گذاري شد. دكتر حسابي در بخش علمي اين بنياد‎ ‎آموزشي در رشته‌ي فيزيك و شيمي به تدريس فيزيك پرداخت. دارالمعلمين عالي در ‏سال‎ 1321 ‎به دانش‌سرا تغيير نام يافت و دكتر حسابي همچنان به تدريس در آن بنياد ‏مشغول‎ ‎بود‎. ‎ ‎ ‎در سال 1313 دانشگاه تهران را با همكاري جمعي از فرهنگ‌پروران بنيان‌گذاري كرد‎ ‎و ‏دانشكده ي فني را بنيان نهاد و مدت دو سال رياست دانشكده‌ي فني و تدريس در آن ‏را‎ ‎برعهده داشت. پس از مدتي دانشكده‌ي علوم دانشگاه تهران را بنيان نهاد. رياست ‏اين‎ ‎دانشكده از 1321 تا 1327 و از 1330 تا 1336 به عهده ايشان بود. از آغاز كار ‏دانشكده‎ ‎علوم تدريس برخي از درس‌هاي فيزيك را عهده‌دار بود تا آن كه شاگرداني كه ‏خود تربيت‎ ‎كرده بود به مقام استادي رسيدند و ايشان فقط به تدريس اپتيك پرداختند‎. ‎ پايه گذاري علوم نوين و تاسيس دارالمعلمين و دانشسراي عالي‎, ‎دانشكده هاي فني ‏و علوم دانشگاه تهران, نگارش ده ها كتاب و جزوه و راه اندازي و‎ ‎پايه گذاري فيزيك و ‏مهندسي نوين, ايشان را به نام پدر علم فيزيك و مهندسي نوين‎ ‎ايران در كشور ‏معروف كرد‎. ‎ درزمینه تحقیق علمی: 25مقاله، رساله و کتاب ازاستاد چاپ‎ ‎شده است. تئوری« بی ‏نهایت بودن ذرات» ایشان درمیان دانشمندان و فیزیکدانان جهان‎ ‎شناخته شده است. ‏نشان «کوماندور دولالژیون دونور» بزرگترین نشان علمی کشورفرانسه به‎ ‎ایشان ‏اهداگردیده است. استاد تنها شاگرد ایرانی پرفسور اینشتین بوده و درطول زندگی‏‎ ‎با ‏دانشمندان طرازاول جهان نظیر« پرفسور انیشتین، شرودینگر، بورن، فرمی، دیراک،‎ ‎بوهر... و ادبایی چون آندره ژید، برتراندراسل مرد اول علمی جهان» برگزیده‎ ‎شدند(1990م) و درکنگره 60سال فیزیک ایران(1366هجری شمسی) به عنوان ‏پدرفیزیک ایران‎ ‎ملقب گردیدند. پرفسور دکترسید محمود حسابی ‏در12شهریور1371هجری شمسی در بیمارستان‎ ‎دانشگاه ژنو بدرود حیات گفتند. ‏مقبره استاد بنا به خواسته خودشان درزادگاه خانوادگی‎ ‎ایشان در شهردانشگاهی ‏تفرش قراردارد‎. ‎ روحش شاد و یادش گرامی ، راهش پر رهرو باد

‎ ‎نوشته‌هاي دكتر حسابي شامل 21 كتاب، رساله و مقاله است. اين نوشته‌ها در ‏سه‎ ‎زمينه‌ي فيزيك، زبان فارسي و پژوهش‌هاي فرهنگي است. در موضوع فيزيك، ‏علاوه بر‎ ‎رساله‌ي دكتري درباره‌ي حساسيت سلول‌هاي فوتوالكتريك(1927)، شش ‏جلد كتاب و شش مقاله‎ ‎منتشر كرده‌اند‎. ‎ ‎ ‎عنوان كتاب‌ها‌ي فيزيك عبارتند از‎: ‎ ‎ 1. ‎كتاب فيزيك دوره اول متوسطه 1318‏‎ ‎ ‎ 2. ‎كتاب ديدگاني فيزيك دانشگاه تهران 1340‏‎ ‎ ‎ 3. ‎نگره كاهنربايي 1345‏‎ ‎ ‎ 4. ‎فيزيك حالت جامد 1348‏‎ ‎ ‎ 5. ‎ديدگاني كوانتيك 1358‏‎ ‎ ‎ 6. ‎الكتروديناميك (1945‏‎) Essaid Interpretation des Ondes de Broylie ‎ ‎ ‎عنوان مقاله‌هاي فيزيك عبارتند از‎: ‎ ‎ 1. ‎تفسير امواج دو بر در شش رساله با عنوان‎ A Strain Theory of Matter ‎،‎ ‎دانشگاه تهران 946‏‎. ‎ ‎ 2. ‎درباره‌ي ماهيت ماده‎. ‎ ‎ 3. ‎مقاله‌اي درباره‌ي پيشنهاد تفسير قانون جاذبه‌ي عمومي نيوتون و قانون ميدان‎ ‎الكتريكي ماكسول چاپ شده در گزارش ذرات اصلي در دانشگاه كمبريج انگليس ‏‏1946‏‎. ‎ ‎ 4. ‎مقاله‌اي درباره‌ي ذرات پيوسته‎ Continuous ‎چاپ شده به وسيله‌‌ي آكادمي علوم‎ ‎امريكا 1947‏‎. ‎ ‎ 5. ‎مقاله‌اي درباره‌ي مدل بي‌نهايت گسترده در نشريه‌ي فيزيك فرانسه‎. ‎ ‎ 6. ‎رساله‌اي درباره‌ي نظريه ذره‌هاي بي‌نهايت گسترده دانشگاه تهران 1977‏‎. ‎ ‎ ‎ تحقيقات و تاليفات فرهنگي‎ ‎ ‏_ نگارش كتاب" فرهنگ حسابي " ‏ ‏_ نگارش كتاب" فرهنگ نامهاي ايراني " ‏ ‏_ نگارش "راه ما", 1935 ‏ ‏_ تدوين قانون تاسيس دانشگاه تهران, 1312 ‏ ‏_ نگارش كتاب فيزيك دوره اول متوسطه(دبيرستان), 1318 ‏ ‏_ تدوين صورتجلسه آكادمي ملي علوم, 1326 ‏ ‏_ تدوين آيين نامه امور مالي دانشگاه تهران, 1340 ‏ ‏_ نگارش "فيزيك جديد و فلسفه ايران باستان", تهران, 1342 ‏ ‏_ نگارش "شجره نامه خانواده حسابي", 1346 ‏ ‏_ نگارش "توانايي زبان فارسي", تهران, 1350 ‏ ‏_ گردآوري "ديوان حسابي", متعلق به قرن 17, 1354 ‏ ‏_ نگارش "وندها و گهواژه هاي فارسي", 1368 ‏ ‏_ نگارش "چگونگي تاريخ ايران " ‏ ‏_ نگارش "يادواره پروفسور اينشتين" به مناسبت درگذشت ايشان در ‏ ‏ دانشگاه تهران ‏ ‏_ تدوين افعال فرانسه به فارسي ‏ ‏_ تحقيق در مورد ديوان حافظ و تفسير غزليات حافظ ‏ ‏_ تحقيق در مورد گلستان سعدي ‏ ‏_ تحقيق در مورد ديوان باباطاهر ‏ ‏ تحقيقات و تاليفات علمي ‏ ‏_ رساله دكترا "حساسيت سلول هاي فتوالكتريك", چاپ دانشگاه پاريس, ‏ ‏ 1927 ‏ ‏_ نگارش رساله "تفسير امواج دوبروي", به زبان فرانسه, 1945 ‏ ‏_ تحقيق علمي "استنتاج ساختمان ذرات اصلي هسته اتم از نظريه نسبيت ‏ ‏ عمومي اينشتين ", دانشگاه پرينستون, 1946 ‏ ‏_ نگارش رساله "ماهيت ماده", دانشگاه تهران, 1946 ‏ ‏_ نگارش مقاله "ذرات پيوسته", چاپ آكادمي علوم آمريكا, 1947 ‏ ‏_ تحقيق اثر مجاورت ماده بر مسير نور در دانشگاه شيكاگو با عنوان همكار ‏ ‏ تحقيقاتي در انيستيتوي علوم هسته اي شيكاگو, 1947 ‏ ‏_ تحقيق علمي در دانشگاه شيكاگو, درباره "انحراف شعاع نواراني در ‏ ‏ مجاورت ماده", 1948 ‏ ‏_ تحقيق علمي "اصلاح قانون جاذبه عمومي نيوتن" و "قانون ميدان ‏ ‏ الكترومانيتيك ماكسول", 1326 ‏ ‏_ تحقيق علمي "اثر ماده بر مسير عبور نور و انحراف شعاع نوراني د ر ‏ ‏ مجاورت سطح يك جسم", انيستيتو علمي شيكاگو, 1326 ‏ ‏_ نگارش كتاب "الكتروديناميك" ‏ ‏_ نگارش كتاب "نگره الكتريكي" ‏ ‏_ نگارش كتاب "ديدگاني فيزيكي", دانشگاه تهران, 1340 ‏ ‏_ نگارش كتاب "نگره كاهنربايي", دانشگاه تهران, 1345 ‏ ‏_ نگارش كتاب "فيزيك حالت جامد", دانشگاه تهران, 1348 ‏ ‏_ نگارش كتاب "ديدگاني كوانتيك", دانشگاه تهران, 1358 ‏ ‏_ نگارش "واژه نامه تخصصي فيزيك", 1340 تا 1369 ‏ ‏_ ادامه تحقيق نظري مربوط به "ساختمان ذرات اصلي هسته اتم", دانشگاه ‏ ‏ تهران و تحقيق آزمايشگاهي درباره "عبور نور در مجاورت ماده" در ‏ ‏ دانشكده علوم دانشگاه تهران ‏ ‏_ تحقيق درباره اثر "موسبوئر " ‏ ‏_ نگارش مقاله "وجود ذره باردار با جرمي بزرگتر الكترون " ‏ ‏_ تحقيق درباره انواع ذرات اصلي و تعداد آنها ‏ ‏_ تحقيق درباره شكل فرمول قانون نيروي جاذبه ‏ ‏_ تحقيق درباره شكل فرمول قانون نيروي جاذبه الكتريكي ‏ ‏_ تحقيق درباره شكل فرمول قانون نيروي جاذبه مغناطيسي ‏ ‏_ تحقيق درباره شكست نور در نزديكي سطح يك جسم ‏ ‏_ تحقيق در مورد ليزرها و نور همدوس ‏ ‏_ تحقيق در مورد ارتعاش هسته مغناطيس ‏ ‏_ نگارش رساله "نظريه ذره هاي بي نهايت گسترده", دانشگاه تهران,‏

مولانا در سال ۶۰۴ قمری در بلخ زاده شد، چون محمد خوارزمشاه با مشایخ از راه کم لطفی پیش می‌رفت، پدرش بهاءالدین تاب ‏نیاورده و در سال ۶۰۹ با خانوده‌اش خراسان را ترک نمود. مدتی در وخش و سمرقند بسر برد. آن‌گاه از راه بغداد به مکه رفت و ‏پس از نه سال اقامت در الجزیره به دعوت کیقباد سلجوقی که صوفی‌مشرب بود به قونیه پایتخت سلجوقیان روم رفت.‏ جلال‌الدین پس از مرگ پدرش در سال ۶۲۸ قمری، نزد برهان‌الدین ترمذی که از شاگردان پدرش بود شاگردی کرد و مدتی ‏هم‌نشین شمس تبریزی شد و بالاخره خودش پایه‌گذار طریقتی شد که مشهور به طریقت مولویه شد‏شمس و افادات معنوي او در مولانا سخت اثر كرد . مولانا قبل از ملاقات با شمس مردي زاهد ومتعبد بود و به ارشاد طالبان ‏وتوضيح اصول و فروع دين مبين مشغول بود . ولي پس از آشنايي با اين مرد كامل ترك مجالس وعظ وسخنراني را ترك ‏گفت ودر جمله صوفيان صافي واخوان صفا درآمد وبه شعر وشاعري پرداخت واين همه آثار بديع از خود به يادگار گذاشت ‏مولانا در فراغ شمس روز گار ي بس ناروا گذراند وچون از وي نا اميد شد دل به وپس از او به حسام الدين چلپي سپرد و ‏به در خواست او به سرودن اشعار مثنوي معنوي مشغول شد. و اشعار اين كتاب را به حسام الدين عرضه ميكرد, تا اينكه ‏سر انجام در اوايل سال 672 هجري به ديدار يار شتافت.‏

آثار منثور:‏ ما فیه ‏ مجالس سبعه ‏ فیه مکتوبات ‏ اشعار فارسی «دیوان شمس» (یا دیوان کبیر)، محبوبیت فراوانی کسب کرده‌اند مولانا در کنار «دیوان شمس» و شعرهایش در «مثنوی‌معنوی»، رباعیات عاشقانه‌ای نیز سروده‌است که می‌گویند پس از خیام از ‏بی‌پرده‌ترین رباعیات به زبان فارسی است. پژوهندگان به ظن قوی بسیاری از رباعیات وی را از او نمی‌دانند.‏

اَوِستا از شاعران و مدرسان برجسته هنر و ادبیات زمان معاصر بود و وی را بزرگترین قصیده سرای معاصر نام نهاده اند. مهرداد رحمانی معروف به اوستا در بهمن ماه هزار و سیصد و هشت در بروجرد به دنیا آمد و دوران کودکی و نوجوانی خود را در این شهر سپری کرد. اوستا، با نشان دادن قدرت بیان و قریحه‌ی سرشار خود، از سال پنجم ابتدایی به تشویق معلمان خود به سرودن شعر پرداخت، اما چون بیشتر به قصیده‌سرایی تمایل داشت و آثارش سنگین‌تر از نوع اشعار متداول بود، كمتر آنها را برای انتشار به مطبوعات سپرده است. در سال هزار و سیصد و بیست در تهران در یکی از دبیرستان های شبانه به ادامه تحصیل پرداخت و در سال 1327 موفق شد در رشته ادبی دیپلم بگیرد. در این سال همزمان با ورود به دانشکده ی معقول و منقول دانشگاه تهران به استخدام آموزش و پرورش درآمد و به عنوان مسئول سامان دادن به کتابخانه های موجود و مقالات و کتب ادبی این وزارتخانه و نیز دبیر در چندین دبیرستان تهران به فعالیت پرداخت. در سال هزار و سیصد سی با کسب مدرک کارشناسی در رشته ی معقول و منقول به ادامه ی تحصیل رشته ی فلسفه در دانشگاه تهران پرداخت. مهرداد اوستا در سالهای 1333 و 1345 دو بار ازدواج کرد که حاصل آن یک پسر و سه دختر بود. استاد اوستا ضمن تدریس در دانشگاه تهران سفرهای متعددی را به کشورهای مختلف انجام داد و آثار و اشعار ارزشمندی از خود بر جای نهاد. سرانجام در 17 اردیبهشت سال 1370 در سن 62 سالگی در اثر عارضه قلبی در گذشت و پیکر وی در قطعه مشاهیر ادب و هنر ایران در تهران به خاک سپرده شد. برخی کتابهای وی به دلایل سیاسی ممنوعیت انتشار یافتند و در دهه پنجاه مدتی ممنوع القلم بود. سبك اوستا به شیوه‌ی شعرای خراسانی و بیشتر به ناصرخسرو، خاقانی و مسعود سعد نزدیك است. در اندیشه‌های شاعرانه‌اش غالباً دقایق فلسفی و تفكرات حكیمانه را می‌پروراند و به فلسفه نسبی نزدیك می‌شود. وی معتقد است كه «یك هنرمند باید فرزند زمان خود باشد و اگر احیاناً خود نیازمندیهای زیادی از نظر مادی ندارد باید آنقدر روحیه‌ی حساس و تأثیرپذیری داشته باشد كه دردها و نیازمندیهای اكثریت مردم را درك كند و آینه‌ی گویای رنج و شادی مردم زمان باشد». اوستا، در سالهای پایانی عمر خود، به عنوان رییس شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایفای ن